วัดหลวงพ่อโตวัดหน้าพระธาตุ

อำเภอพิชัยเป็นอำเภอหนึ่งในจำนวน 9 อำเภอของจังหวัดอุตรดิตถ์ พิชัยเป็นเมืองสำคัญมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย เคยเป็นเมืองลูกหลวงของกรุงสุโขทัย เมืองหน้าด่านในสมัยกรุงศรีอยุธยา และเคยเป็นตัวจังหวัดเก่าอีกด้วย พิชัยตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกเฉียงใต้สุดของจังหวัด อยู่ห่างจากตัวจังหวัดอุตรดิตถ์ตามทางรถไฟไปทางทิศใต้ ประมาณ 38 กิโลเมตร ตัวเมืองพิชัยเก่าอยู่ทางทิศเหนือของสถานีรถไฟขึ้นไปไม่ไกล ทิศเหนือติดต่อกับ อำเภอตรอน ทิศตะวันออกติดต่อกับอำเภอทองแสนขัน และอำเภอวัดโบสถ์ จังหวัดพิษณุโลก ทิศใต้ติดต่อกับ อำเภอพรหมพิราม จังหวัดพิษณุโลก ทิศตะวันตกติดต่อกับอำเภอสวรรคโลก และอำเภอศรีนคร จังหวัดสุโขทัย วัดหน้าพระธาตุตั้งอยู่ริมแม่น้ำน่าน หมู่ 1 ตำบลในเมือง อำเภอพิชัย อยู่ไม่ไกลจากบ้านเกิดพระยาพิชัยดาบหัก เป็นวัดเก่าแก่คู่บ้านคู่เมืองพิชัยมาตั้งแต่โบราณนานเกือบ 1,000 ปี ซึ่งประดิษฐานอยู่ที่บริเวณ ปราสาทพระนวมะราชบพิตร ภายในบริเวณวัดมีโบราณวัตถุที่น่าสนใจคือ "หลวงพ่อโต" พระพุทธรูปปูนปั้นขนาดใหญ่ หน้าตักกว้าง 3 วา เดิมทีมีตำนานเล่าขานกันมาว่าสร้างโดยพระยาโคตรบอง เมื่อ พ.ศ.1470 หลวงพ่อประดิษฐานอยู่ในวิหารแบบปราสาทจัตุรมุข มีเนื้อที่ 99 ตารางวา พระเจดีย์เป็น ยอด 5 องค์ ความสูง 49 เมตร นอกจากเป็นที่ประดิษฐานหลวงพ่อโตแล้ว ยังเป็นที่ประดิษฐาน "พระบรมสารีริกธาตุ" และรอยพระพุทธบาทจำลอง พระบรมสารีริกธาตุเป็นส่วนแห่งพระสรีระของสมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้าที่ตรัสแก่ พระอานนท์เมื่อใกล้ปรินิพพาน ให้ประดิษฐานในพระสถูปท่ามกลางชุมชนอันมีมาแต่ทิศทั้ง 4 เพื่อเป็นที่กราบไหว้ สักการบูชาของเทพยดาและมนุษย์ทั้งหลาย ซึ่งโทณพราหมณ์ได้จัดแบ่งถวายกษัตริย์และพราหมณ์ 8 นคร นำไปก่อพระสถูปบรรจุไว้ในนครต่างๆ เป็นครั้งแรก จนถึงรัชสมัยพระเจ้าอโศกมหาราชได้รวบรวมแจกจ่ายไปยัง นานาประเทศนอกชมพูทวีปที่พระพุทธศาสนาแผ่ไปถึง วัดที่ประดิษฐานหลวงพ่อโตและพระสถูปนั้นมีชื่อที่เรียกกันว่า "วัดหน้าพระธาตุ" เดิมตั้งอยู่ในกำแพงเมืองพิชัย เป็นที่เคารพกราบไหว้ของมหาชนมานับพันปี เมื่อครั้งปี 2509 ได้มีบุคคลคณะหนึ่งมีนายร้อยตำรวจโทเป็นหัวหน้า ทำการลักลอบขุดค้นในองค์พระสถูป แต่ถูกเจ้าอาวาสวัดและ ชาวบ้านช่วยกันจับได้ ผู้เป็นหัวหน้ามีความละอายและเสียใจอย่างยิ่งถึงกับยิงตัวตาย แต่การลักลอบก็มิได้หยุดยั้ง เผลอเมื่อไรก็มาลักขุดกันอีก เกรงว่าจะรักษาไว้ไม่ได้ จึงประชุมปรึกษาโดยความชอบธรรมของพระราชประสิทธิคุณ เจ้าคณะจังหวัดอุตรดิตถ์เห็นควรให้ขุดขึ้นมาเสียก่อนเพื่อความปลอดภัย จึงตั้งกรรมการประกอบด้วย นายผิน แดงสอน นายอำเภอพิชัย เป็นหัวหน้า พร้อมด้วยศึกษาธิการ สารวัตรใหญ่ เจ้าอาวาส เจ้าคณะตำบล เจ้าคณะอำเภอ และกรรมการวัด ช่วยกันขุดได้พระบรมสารีริกธาตุสัณฐานเมล็ดพันธุ์ผักกาด บรรจุไว้ในผอบทองคำ จำนวน 100 องค์ กับพระบูชาทองคำ พระเครื่องเนื้อชินเงิน พระบูชาทองคำจำนวนหนึ่งฝากเก็บไว้ที่สถานีตำรวจ ความทราบถึง กรมศิลปากรได้ยื่นความจำนงมาทางผู้ว่าราชการจังหวัดอุตรดิตถ์ จะขอเก็บไว้ในพิพิธภัณฑ์ ผู้ว่าราชการจังหวัด สั่งการให้วัดมอบให้กรมศิลปากร ฝ่ายคณะสงฆ์ไม่เห็นด้วย แต่ฝ่ายคฤหัสถ์แตกเป็น 2 ฝ่าย บ้างจะให้กรมศิลปากร เก็บเอาไป อีกฝ่ายไม่ยอมทำให้ขัดแย้งกันอย่างรุนแรง จนทำให้เจ้าอาวาสถูกทำร้ายถึงมรณภาพ เมื่อต้นปี 2514 ไม่มีผู้แก้ไข ขณะนั้นอาจารย์โหล น้อยหัวหาด อดีตเจ้าอาวาสที่ลาสิกขาไปนานถึง 25 ปี ถูกเรียกร้องให้เข้ามาดูแล ช่วยกันแก้ไข ด้วยเห็นแก่วัด และพระศาสนา ประกอบด้วยเคารพบูชาในพระบรมสารีริกธาตุเป็นอย่างยิ่ง จึงรับเรื่องเข้าไปกราบเรียนปฏิบัติต่อสมเด็จพระสังฆราชวัดพระเชตุพน และพระเทพวิริยาภรณ์ วัดยานนาวา เจ้าคณะภาค 5 ในเวลานั้น ท่านให้สัญญาเสียก่อนว่า ถ้าได้ของคืนไปต้องสร้างที่ประดิษฐานเสียใหม่ ทั้งๆ ที่รู้ตัวเองว่าไม่อยู่ในฐานะที่จะทำได้ แต่บังเกิดความมั่นใจในพระบรมสารีริกธาตุที่พระพุทธองค์ตรัสสั่งไว้เมื่อใกล้ ปรินิพพานให้ประดิษฐานในพระสถูปท่ามกลางชุมชนอันมาแต่ทิศทั้ง 4 เพื่อเป็นที่กราบไหว้สักการบูชา ของเทพเทวดาและมนุษย์ทั้งหลาย พอดีกับวิหารหลวงพ่อโตกับมณฑปรอยพระบาทจำลองก็ผุพังจนใช้การไม่ได้ จำเป็นต้องสร้างใหม่ โดยรวม เอาปูชนียวัตถุทั้ง 3 ไว้ในอาคารเดียวกัน เพื่อทุ่นเวลาทุ่นค่าก่อสร้างและบำรุงรักษา ทั้งนี้เพื่อได้สิ่งก่อสร้าง อันสวยงามสง่าควรแก่การเลื่อมใส จึงได้ให้ช่างคืออาจารย์จิตร์ บัวบุศย์ อดีตอาจารย์ใหญ่โรงเรียนเพาะช่าง เป็นผู้ออกแบบเป็นปราสาทจัตุรมุข มีพระเจดีย์เป็นยอด 5 องค์ ความสูง 49 เมตร กว้าง 9 เมตร ยาว 26 เมตร ตัดกันเป็นรูปกาชาด มีเนื้อที่รวม 99 ตารางวา มีระเบียงกำแพงแก้ว และชานโดยรอบประกอบด้วยสระน้ำ 4 สระ รวมเป็นเนื้อที่ก่อสร้าง 600 ตารางวา หรือ 1 ไร่ 2 งาน ให้คุณมนัส ปิติวงษ์ อธิบดีกรมชลประทานในขณะนั้น มอบให้คุณเอกชัย ยอดยิ่ง ทำรายละเอียดแบบแปลนเป็นการดำเนินงานด้านธุรการ เริ่มมาตั้งแต่ปี 2515 จนถึงปี 2524 จึงลงมือรื้อวิหารหลวงพ่อโตแล้วเริ่มดำเนินการก่อสร้างมาโดยลำดับในนามคณะพระสังฆาธิการ จังหวัดอุตรดิตถ์ โดยพระราชประสิทธิคุณ เจ้าคณะจังหวัดอุตรดิตถ์ ในพระสังฆราชูปถัมภ์ และอุปถัมภ์ ของเจ้าคณะจังหวัดทั่วราชอาณาจักร จนถึงปี พ.ศ.2531 ได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว โปรดเกล้าฯ พระราชทานนามว่า "ปราสาทพระนวมะราชบพิตร" พร้อมด้วยตราสัญลักษณ์มหามงคล เฉลิมพระชนมพรรษา 5 รอบ ให้มาสถิตเป็นนิมิตหมายนำศรัทธามหาชนในการเสด็จพระราชกุศล ร่วมพระบารมี เป็นที่เชิดหน้าชูตาเป็นสง่าราศีของพวกเราชาวเมืองพิชัย จนกระทั่งการก่อสร้างได้ดำเนินมาโดยลำดับ จนถึงปี 2546-2547 ขณะนี้ได้สร้างสิ่งดีมีค่าขึ้นหลายรายการ เช่น ปูพื้นด้วยหินอ่อน ในเนื้อที่ 99 ตารางวา ปูพื้นด้วยหินแกรนิตที่ระเบียงรอบนอกทั้งหมดจนถึงบันได บานประตูเป็นไม้ตะเคียนทองจากประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว (สปป.ลาว) ขนาดหนา 4 นิ้ว กว้าง 48 นิ้ว ยาว 5 เมตร 25 เซนติเมตร จำนวน 8 แผ่น แกะสลักด้วยฝีมือช่างผู้ชำนาญการจากเมืองแพร่ จารึกประวัติการก่อสร้างไว้ด้วย หน้าต่างเป็นลวดลายอัลลอย ซุ้มฐานด้านนอกประดิษฐานเทพพระเคราะห์ และพระพุทธรูปปฏิมากรปางต่างๆ เป็นพระประจำวันเกิด ส่วนในปราสาทจำลองผอบทองคำที่บรรจุ พระบรมสารีริกธาตุ ขยายให้ใหญ่พอเหมาะสมกับเนื้อที่มุขปราสาท ด้านทิศเหนือเป็นที่บรรจุพระบรมสารีริกธาตุ และสร้างมณฑปประดิษฐานรอยพระพุทธ บาทจำลอง ที่มุขด้านทิศใต้ให้องค์หลวงพ่อโตอยู่ที่เดิมมุขตะวันตก สุดท้ายสร้างพญานาคประจำราวบันไดทั้ง 4 ทิศ 8 ตัว รวมราคาก่อสร้างตั้งแต่ต้นจนถึงสุดท้าย ประมาณ 25,814,927 บาท (ยี่สิบห้าล้านแปดแสนหนึ่งหมื่นสี่พันเก้าร้อยยี่สิบเจ็ดบาทถ้วน) ถ้าจะนับว่าสำเร็จก็ได้ แต่หมู่กุฏิสงฆ์ยังขวางหน้าปราสาทไม่เหมาะสม ได้ย้ายไปปลูกสร้างที่ด้านหลังปราสาท ให้เป็นเขตสังฆาวาสอย่างถูกต้องแล้ว แต่องค์หลวงพ่อโตยังอยู่ในสภาพชำรุด จะต้องบูรณะให้มั่นคงแข็งแรง และลงรักปิดทองเสียใหม่ให้สวยงามยิ่งขึ้น จึงได้ขอให้กรมศิลปากรมาสำรวจสภาพชำรุดและวิธีบูรณะที่ถูกต้อง พร้อมทั้งกำหนดมูลค่าราคากลางการบูรณะมาให้ ในวงเงิน 1,700,000 บาทถ้วน ให้แล้วเสร็จ ในช่วงเวลา 210 วัน ตั้งแต่เดือนมิถุนายนจนถึงเดือนธันวาคม 2548

เรื่องนี้เจ้าพระคุณสมเด็จพระมหารัชมังคลาจารย์ เจ้าคณะใหญ่หนเหนือ วัดปากน้ำภาษีเจริญ พระคุณท่านมีความสนใจได้ไปดู และรับทราบสภาพการณ์ต่างๆ แล้วเห็นสมควรจะช่วยกันอนุรักษ์ฟื้นฟู ให้สถิตอยู่คู่พระศาสนา เป็นที่ดึงดูดศรัทธามหาชนเข้าสู่คลองพุทธธรรมนำสันติสุขมาสู่โลกสืบไป จึงตกลงให้หาช่างจากสุโขทัยมาทำสัญญาตามแนวทางที่ศิลปากรกำหนดไว้ในราคา 1,700,000 บาทถ้วน ทางวัดก็ได้ดำเนินการเรื่องการหล่อพระปฏิมากรปางประทานพรสถิต ในซุ้มพระเจดีย์ ณ ยอดปราสาทพระนวมะราชบพิตร ซึ่งทางโรงหล่อสำรวจและกำหนดได้ 10 องค์ พระพุทธรูปนั่งแบบสุโขทัยหน้าตัก 19 นิ้ว 16 องค์ พระพุทธรูปยืนขนาด 20x70 ซม. 32 องค์ พระพุทธรูปยืนขนาดสูง 190 ซม. 4 องค์ และพระพุทธรูปยืนขนาดสูง 170 ซม. 8 องค์ รวมเป็น 60 องค์ ราคา 2,200,000 บาทถ้วน คิดกันว่าถ้าจะหล่อแล้วบรรจุหมดทั้ง 60 องค์คงจะหนักมากเกินไป และราคาก็แพงด้วย จึงจัดประมูลและแจ้งกำหนดราคากันใหม่เป็นหล่อเพียง 20 องค์ พระนั่งหน้าตัก 19 นิ้ว 16 องค์ๆ ละ 22,000 บาท พระยืนสูง 190 ซม. 4 องค์ๆ ละ 80,000 บาท รวม 20 องค์ เป็นเงินทั้งสิ้น 672,000 บาท โดยผู้ศรัทธาสั่งจองเป็นเจ้าภาพล่วงหน้า และจ่ายเงินอย่างช้า ในวันเททองหล่อที่วัดหน้าพระธาตุ ซึ่งวันเพ็ญเดือน 3 เป็นวันมาฆบูชาที่มีพุทธศาสนิกชนมาชุมนุม กราบนมัสการพระบรมสารีริกธาตุ รอยพระพุทธบาทจำลอง และหลวงพ่อโต ประจำทุกปี รวม 5 วัน 5 คืน

ขอขอบคุณ คุณ